Aangrijpende Joodse oorlogsverhalen

Aangrijpende Joodse oorlogsverhalen in binnenstad van Bergen op Zoom

BERGEN OP ZOOM – Een persoonlijk verhaal kan veel meer vertellen dan een dik geschiedenisboek. ,,Dit komt echt bij mij binnen”, zegt een bezoeker van Open Joodse Huizen – Huizen van verzet, een evenement waarbij zondag in de binnenstad van Bergen op Zoom op vijf locaties levensverhalen van Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog werden verteld.

,,In 1941 moesten alle Joden naar het stadhuis komen. Ze kregen allemaal een dikke J in hun persoonsbewijs of paspoort. En daar moesten ze nog een gulden voor betalen ook. Ze mochten de tram niet meer in, niet meer in de bus, het theater, de bioscoop, het zwembad. Ze moesten al hun geld inleveren, alle antiek. Hun werk werd ze gewoon afgepakt. Alles werd ze afgenomen om ze maar te isoleren. En uiteindelijk ook hun leven.”

Het is net zo vol als stil in Mannuh Barbiers aan de Steenbergsestraat als Anje van Buuren-Menardi, gids in de synagoge, het verhaal vertelt van de familie Walg. Die bewoont van 1900 tot 1953 het pand. Volgens Van Buuren vertrouwt Moos Walg, die in stoffen handelt, de Duitsers voor geen cent. Hij probeert in de oorlog zijn broers en zussen, die vanuit Bergen op Zoom naar elders zijn verhuisd, over te halen om terug te komen en onder te duiken. Hij heeft goede contacten op Vrederust.

Fataal

Maar ze komen niet. ,,‘Wij zijn Hollands, ons gebeurt niks…’ En dat is ze fataal geworden”, aldus Van Buuren, die een boek schreef over Joodse families in Bergen op Zoom.

Moos duikt met zijn vrouw Blanca en twee kinderen onder in een boerderijtje aan de Moerstraatsebaan. Onderweg daar naar toe knippen ze de Jodensterren af en begraven die. Later verblijven ze in de molen van Moerstraten en in de schuilkelder van de brandweerkazerne van Tholen. Moos en zijn gezin overleven de oorlog. Zijn zeven broers en zussen niet.

,,Natuurlijk weet je algemene dingen over de oorlog. Maar door zo’n familiegeschiedenis krijg je wel een heel persoonlijke inkijk”, meent Bergenaar Rudy, die zijn achternaam liever niet in de krant ziet. Alles werd de Joden afgenomen om ze maar te isoleren. En uiteinde­lijk ook hun leven.”

Het is voor de vierde keer dat Bergen op Zoom op initiatief van stichting Bevrijding Brabantse Wal aan het evenement mee doet. Op nog vier locaties zijn ‘sprekende herdenkingen’. Heel veel belangstelling trekt hotel De Draak aan de Grote Markt, waar Lex Lensink de bijzondere oorlogsgeschiedenis van de stadsherberg uit de doeken doet.

De Draak is door de Duitsers opgeëist als hoofdkwartier, maar eigenaar Arnold Oirbans verbergt er ook verzetsmensen en Joden in onder meer kruipruimten en een kelder. ,,Je kunt je dat toch bijna niet voorstellen”, zegt bezoeker Dirk Cerneus. ,,Het is goed om deze verhalen te vertellen. Het hoort bij onze cultuurhistorie.”

Buiten voor hotel De Draak staat Marcel Schouten uit Steenbergen te balen dat er binnen niemand meer bij kan. ,,Ik had dat verhaal wel willen horen.” Hij is eigenlijk met andere plannen naar Bergen op Zoom gekomen. ,,Ik was in Het Markiezenhof en toen zag ik een foldertje van deze huizenroute liggen.”

Aangrijpend

‘Aangrijpend’ noemt hij het verhaal dat hij in de synagoge aan de Koevoetstraat hoort van Tilly Gaillard-de Hes, de kleindochter van Mozes de Hes, de laatste voorganger van Bergen op Zoom. Zij vertelt over het onderduiken van haar tante Betsy en de emigratie van haar naar de VS. ,,Het komt wel binnen als iemand zo’n persoonlijk verhaal staat te vertellen.”

Het is van groot belang om die verhalen te vertellen en op te tekenen, zegt Eric Goossen, die bij de organisatie van Open Joodse Huizen in Bergen op Zoom is betrokken. Met het verstrijken van de jaren, zijn er steeds minder mensen die nog over de oorlog kunnen vertellen. Maar volgens Goossen ligt het vaak zo gevoelig in Joodse families, dat de oorlogsverhalen daar ook heel moeilijk loskomen. ,,Zelfs nu nog, zo lang na de oorlog, kan er niet altijd over worden gesproken.”

Het koor Mea Dulcea zong joodse liederen die gecomponeerd werden in concentratiekampen. ,,Dat gaf de editie dit jaar een nieuwe dimensie”, aldus Goossen.

Tekst uit artikel van BN de Stem

Foto © Pix4Profs/Marcel Otterspeer

Adres Grote Markt 36
Bergen op Zoom
Telefoon: + 31 (0)164 25 20 50
E-mail: info@hoteldedraak.nl
Nieuwsbrief
Schrijf je in met je e-mailadres:
Algemene Voorwaarden Horeca   |   Ontwerp en realisatie: JeP, Creatieve Realisten